Biebrzański Park Narodowy - w trosce o bagna

Odnośniki

Ułatwienia dostępu

Biuletyn informacji publicznej

Change language

Banery z lewej strony

NATURA 2000
RAMSAR
Europarc

Treść

Zabytki

Układy przestrzenne

1. Twierdza Osowiec to najcenniejszy, obok kanału Augustowskiego, obiekt zabytkowy na terenie Biebrzańskiego Parku Narodowego.
Twierdza została usytuowana na jedynej przeprawie przez bagna biebrzańskie, w zwężeniu doliny Biebrzy (2km). W przeszłości miała ona duże znaczenie strategiczne. Była bowiem ważnym elementem zespołu umocnień broniących zachodnich granic imperium rosyjskiego.
Budowę obiektu rozpoczęto w 1882r., a zakończono w 1892r. Przystępując do ufortyfikowania terenu, władze carskie przeniosły pod przymusem wieś Osowiec o dwa kilometry na północ na obecne miejsce. Wybudowano cztery fory: Centralny (I), Zarzeczny (II), Szwedzki (III) i Nowy (IV) tworzące dobrze rozwinięty rejon umocniony.
Poszczególne obiekty Twierdzy były budowane z cegły. Wykorzystywany był również kamień. W trakcie prac wykopano wiele fos i kanałów oraz usypano wały. Podczas modernizacji Twierdzy Osowiec na początku XX wieku większość budowli ceglanych przykryto betonem.
Z chwilą przystąpienia do fortyfikowania Osowca nastąpiło gwałtowne ożywienie gospodarcze regionu. Coraz większe znaczenie miał transport kolejowy. Rozwinął się handel. Powstały cegielnie, między innymi w rejonie Hornostaj i Knyszyna.
Pierwszym zwiastunem zbliżającej się I wojny światowej było ogłoszenie 25 lipca 1914r. stanu wojennego w Twierdzy Osowiec. Trzykrotne próby zdobycia Twierdzy, w tym jedna z użyciem gazów bojowych - chloru, nie powiodły się. Jej obrona przeszła do historii. Została nawet porównana z działaniami wojennymi w 1916 r. pod Verdun we Francji.
W latach 1920 - 1928 Twierdza Osowiec nie miała stałego garnizonu. Przez cały ten okres kwaterowały w Osowcu różne polskie formacje. W 1928 r. został utworzony Batalion Szkolny Korpusu Ochrony Pogranicza, który w marcu 1930 r. przemianowano na Centralną Szkołę Podoficerską KOP. Jej ostatnim dowódcą był ppłk Tadeusz Tabaczyński. Podczas kampanii wrześniowej 1939r. nie doszło do walk w obrębie Twierdzy Osowiec.
W latach powojennych w Twierdzy Osowiec nie było wojska. Dopiero w 1953 r. rozlokowano tu stacjonującą do dziś Jednostkę Wojskową. W dobrym stanie są obecnie fort I i fort III, natomiast pozostałe popadły w ruinę. Twierdza Osowiec została wpisana do rejestru zabytków w dniu 9 X 1998r. W tym samym roku na terenie fortu I (Centralnego) staraniem Osowieckiego Towarzystwa Fortyfikacyjnego zostało otwarte M u z e u m T w i e r d z y O s o w i e c.
Zorganizowane grupy mogą zwiedzić muzeum i umocnienia twierdzy z przewodnikiem z Osowieckiego Towarzystwa Fortyfikacyjnego; tel. 600 941 954.
(opracował M. Worona, OTF)

2. Kanał Augustowski (1824 - 1839) - zabytek architektury technicznej klasy I. Na obszarze Biebrzańskiego Parku Narodowego przebiega w pobliżu miejscowości Polkowo i Dębowo. Śluza w Dębowie (1826 - 27) umożliwia wpłynięcie z rzeki Biebrzy do Kanału. Kanał, który połączył rzekę Biebrzę z rzeką Niemen, był częścią większego projektu - budowy drogi wodnej od Wisły do bałtyckiego portu w Windawie. Nowy szlak handlowy miał uniezależnić Królestwo Polskie od ceł dyktowanych przez Prusy. Projektantem i pierwszym wykonawcą kanału był płk Ignacy Prądzyński. W czasie budowy kanału, Karol hr. Brzostowski założył Hutę Sztabińską, by produkować odlewy do urządzeń mechanicznych śluz. W niektórych wrotach przetrwały one do dzisiaj. Na potrzeby kanału pracowały ponadto: tartaki, warsztaty stolarskie i ślusarskie, kuźnie. Ślady kuźni są ciągle widoczne w okolicznym pejzażu w postaci cmentarnych i przydrożnych kutych krzyży.
Cały Kanał Augustowski został wpisany do rejestru zabytków w dniu 9.02.1979r.

3. Miejscowości Wiele miast na Podlasiu, założonych w XV w. i XVI w., zachowało średniowieczne charakterystyczne rozplanowanie przestrzenne. Do najciekawszych tego rodzaju układów urbanistycznych w pobliżu Parku należy Tykocin, Wizna, Radziłów. Zachowały one układ ulic wbiegających na rynek, często z niezmienionym historycznym podziałem parcel w blokach przyrynkowych oraz niemal nie zmienioną skalę zabudowy.
Krajobraz osadniczy wsi położonych na obszarze dawnego województwa podlaskiego został całkowicie zmieniony w połowie XVI w. dzięki wielkiej reformie gospodarczej przeprowadzonej przez królową Bonę w swoich dobrach. Powstały wtedy wsie tzw. szeregówki, których charakterystyczną cechą były domy stawiane szczytem do ulicy, po jednej lub dwóch jej stronach. Pozostałości tej formy osadniczej są szczególnie dobrze zachowane w okolicach Dąbrowy Białostockiej i Nowego Dworu.
Wieś Jagłowo położona nad brzegiem Biebrzy jest dobrym przykładem harmonijnego wkomponowania drewnianej architektury wiejskiej w krajobraz przyrodniczy
Pozostałości zespołu dworskiego i założeń parkowych (XVI w) znajdują się w Kamiennej Starej.

Obiekty sakralne

W Wiźnie znajduje się gotycki kościół (1525), odbudowany po 1950 r. Kościół, łączący cechy gotyckie i renesansowe, pw. NMP znajduje się w Krasnymborze (1584-89). W Sidrze zachowały się ruiny zboru kalwińskiego z XVI w. Drewniane kościoły można oglądać w Kamiennej Starej (1610), Kramarzewie (1739), Giełczynie (1777) i Jaminach (1780). Barok reprezentowany jest m.in. przez Zespół Klasztorny Dominikanów w Różanymstoku (1759-1794) ośrodek kultu maryjnego i cel pielgrzymek oraz kościół w Dolistowie Starym (1789-91).
Cenne założenia cmentarzy katolickich posiada Nowy Dwór (tu także cmentarz prawosławny), Krasnybór, Dolistowo Stare, Goniądz i Trzcianne. Resztki cmentarzy żydowskich są m.in. w pobliżu Nowego Dworu, Trzciannego i Goniądza.

Architektura przemysłowa.

Jej interesującym przykładem są drewniane wiatraki holenderskie w Kamiennej Starej (1902), Suchowoli (1906), Nowym Dworze (1935) i Zabielu (1924,1955) oraz młyny wodne w Goniądzu (k. XIX w.) i Karwowie (1947). Stan zachowania większości obiektów nie jest zadowalający.

Bibliografia:

1. Pawlik M., Wiatraki północno wschodniej Polski, Białystok 1984.
2. Pokropek M.W. , Tradycyjne budownictwo drzewne w Polsce, t.1., Warszawa 1995.
3. Wszczelaczyński W., Kanał Augustowski, Gdańsk 1994.
4. Zabytki Architektury i Budownictwa w Polsce, t.3, t.23, t.40, Warszawa.

autor: Artur Wisniewski, data: 15.12.2008

Aktualności:

Ornitho.pl - internetowa baza obserwacji ptaków

Ornitho.pl - internetowa baza obserwacji ptaków
2017.02.21  -  Biebrzański Park Narodowy zachęca do korzystania z portalu ornitho.pl
Ornitho.pl jest internetową bazą danych mającą na celu gromadzenie i udostępnianie obserwacji ptaków w Polsce.

Za nami wycieczka promująca „Światowy Tydzień Mokradeł”

Za nami wycieczka promująca „Światowy Tydzień Mokradeł”
2017.02.16  -  W dniu 15 lutego br. Biebrzański Park Narodowy zorganizował otwartą wycieczkę terenową na ścieżkę edukacyjną „Barwik”.

Numer 47 Naszej Biebrzy już dostępny

Numer 47 Naszej Biebrzy już dostępny
2017.02.16  -  Pojawił się kolejny numer czasopisma Biebrzańskiego Parku Narodowego "Nasza Biebrza". Zachęcamy do lektury, zwłaszcza dzieci i młodzież.

Zobacz także:

Banery z prawej strony

Geoportal Biebrzańskiego PN
Nasza Biebrza
Miejsce Przyjazne Rowerzystom

Dane kontaktowe

Osowiec-Twierdza 8, 19-110 Goniądz

tel. +48 857380620, 857383000 wew. 233

fax +48 857383021

e-mail: sekretariat@biebrza.org.pl

Mapa

Mapa

Intranet

Stopka

CC 3.0: Biebrzański Park Narodowy
Projekt i Realizacja: extranet.pl
Idę do góry

Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku 'Graficzna wersja strony' znajdującego się w górnej części witryny.