|
Pierwsza barć w Biebrzańskim Parku Narodowym
Bartnicy z Szulgan-Tasz, wykonali w kwietniu 2006 roku pierwszą od kilkuset lat barć w Biebrzańskim Parku Narodowym. Barć powstała w dorodnej, ponad stuletniej sośnie, jednej z wielu jakie spotykamy w obwodzie ochronnym Grzędy1. Dzianie barci trwało dwa dni i było wykonywane ręcznie, przy pomocy tradycyjnych narzędzi przywiezionych z Baszkirii (Fot. 5). Narzędzia te pozostały w naszym parku i znajdują się w ekspozycji etnograficznej przy osadzie Grzędy. Jakież było nasze zdziwienie, kiedy okazało się, że nowopowstała barć po dwóch miesiącach została zasiedlona przez pszczoły. Prawdopodobnie nawet w Baszkirii to się nie zdarza. Dopiero na drugi lub trzeci rok pszczoły zajmują barć potwierdził nam Dyrektor Zapowiednik Szulgan-Tasz, M.I. Kosarjew - specjalista i znawca bartnictwa. Aby udokumentować ten fakt Dyrektor BPN Adam Sieńko osobiście we wrześniu odsłonił barć i wykonał zdjęcie wiszących plastrów miodu. Niestety nasze pszczoły pozwoliły tylko na wykonanie jednego zdjęcia (Fot. 6). Kiedy rój się uspokoił, barć ponownie zakryto, zabezpieczono i ocieplono.
Ponieważ jedna jaskółka wiosny nie czyni, tak samo i jedna barć nie czyni z nas "bartników". Po tym pierwszym doświadczeniu liczymy na kolejne lata współpracy z bartnikami z Baszkirii. Mamy nadzieję, że o bartnictwie będziemy opowiadali nie tylko przy pustych kłodach i czasami dziwnych nazwach eksponatów w muzeum, ale pokażemy jak naprawdę żyją dzikie pszczoły. Wszak ochrona dzikiego życia jest głównym celem parku narodowego. A jeżeli podczas pobytu w naszym Parku będziecie Państwo w przyszłości mogli pokosztować miodu prosto z biebrzańskiej barci, to satysfakcja i słodkość nie do opisania. Czy w przyszłości "biebrzański miód bartny" będzie tak samo słynny jak miód z Baszkirii? My mamy taką nadzieję.
Z wizytą u baszkirskich bartników
W drugiej połowie września ub., jako pracownicy Biebrzańskiego Parku Narodowego zostaliśmy zaproszeni do rosyjskiej Republiki Baszkortostan (dalej używam znanej u nas nazwy Baszkiria), na uroczyste obchody 90-lecia systemu ochrony przyrody oraz jubileusz 20-lecia Zapowiednika2 "Szulgan-Tasz". Zaproszenie na te uroczystości było efektem naszej kilkuletniej współpracy, której inicjatorem w 2005 roku był Pan Hartmut Jungius z WWF Światowego Funduszu na Rzecz Przyrody. Delegacje z Baszkirii gościły w naszym parku trzykrotnie. Podczas jednego z nich, w kwietniu 2006 roku, Dyrektor oraz dwóch pracowników Zapowiednika "Szulgan-Tasz" wykonali w Biebrzańskim Parku Narodowym, pierwszą po kilkusetletniej przerwie barć i kłodę bartną oraz przywieźli zestaw tradycyjnych narzędzi używanych do dziś przez baszkirskich bartników.
Zapowiednik "Szulgan-Tasz" - w języku baszkirskim znaczy dosłownie maleńki, ale drogocenny kamień - chroni obszar o niewielkiej jak na Rosję powierzchni 22.531 ha. Jest położony na południu Republiki Baszkiria, w zachodniej części Rejonu Burziańskiego i obejmuje centralną górną część Południowego Uralu. Stąd znana jest, występująca do dziś, populacja "burziańskiej pszczoły bartnej". Jej osobliwością jest m.in. wysoka odporność na ostrą i długą zimę oraz dłuższy dzienny czas oblotów w ciągu krótszego niż u nas sezonu wegetacyjnego. Obszar Zapowiednika jest jądrem ochrony populacji tej pszczoły z jednoczesnym zachowaniem tradycyjnego bartnictwa, w niezmienionej od wieków formie. Obecnie na terytorium Zapowiednika znajduje się ponad 700 barci i kłód, z których średnio rocznie 200 jest zasiedlanych przez pszczoły. Barciami opiekuje się 12 pracowników Zapowiednika, którzy pełniąc funkcje inspektorów ochrony, wykonują jednocześnie obowiązki pszczelarza-bartnika. Są oni potomkami bartników, dlatego do dziś w swojej pracy wykorzystują poznane od swoich przodków sekrety bartnictwa oraz umiejętność wykonywania tradycyjnych narzędzi i posługiwania się nimi. W trakcie naszego pobytu mieliśmy okazję zobaczyć drzewostany, w których prowadzone jest bartnictwo i barcie prowadzone w starych sosnach przez kilka pokoleń bartników, obserwować moment podbierania miodu z tych barci oraz oczywiście spróbować miodu bartnego (Fot. 1 i 2). Podczas uroczystości jubileuszu mogliśmy również obserwować zawody dwóch drużyn w wykonywaniu barci w kłodzie oraz obserwować inne prace bartników m.in. wykonywanie leziwa plecionego z wierzbowego łyka, dłubania pojemnika z brzozy na miód, po baszkirsku nazywanego "batman" (Fot. 3 i 4).
Dowiedzieliśmy się również, że w celu poszerzenia i ochrony miejsc występowania burziańskiej pszczoły bartnej oraz utrzymania pszczelarstwa, pracownicy Zapowiednika byli inicjatorami powołania w 1997 roku większego rezerwatu "Ałtyn Sołok". Trwają też prace nad rozszerzeniem strefy bartnictwa na przyległe do Zapowiednika "Szulgan-Tasz" obszary w tej części Baszkirii.
1) Obwód ochronny Grzędy jest jednym z 9 obwodów ochronnych w Biebrzańskim Parku Narodowym. W BPN, rok 2006 obchodziliśmy pod hasłem „Rok Grzęd” dla upamiętnienia utworzenia jednego z pierwszych rezerwatów w Polsce, który tu powołano w 1921 roku. Celem powołania tego rezerwatu był unikalny las mieszany liściasto-świerkowy zwany tutaj „grądem”.
2) W polskim prawie o ochronie przyrody odpowiednikiem rosyjskiego "zapowiednika" jest "rezerwat ścisły" lub obszar ochrony ścisłej w polskich parkach narodowych.
Andrzej Grygoruk (BPN), A.Grygoruk@biebrza.org.pl
2007-01-26
|
